Trẻ sợ đến trường không phải là chuyện hiếm gặp, tại nhiều quốc gia, các chuyên gia ước tính rằng từ 5 – 28% học sinh rơi vào tình trạng tránh né trường học mỗi năm. Với nhiều cha mẹ Việt Nam, cảnh con khóc lóc, nôn ói, đau bụng hoặc bám chặt không chịu bước chân ra khỏi nhà vào buổi sáng chính là một trong những trải nghiệm đau lòng và căng thẳng nhất.
Tình trạng này không phải bệnh lý riêng biệt, nhưng thường bắt nguồn từ các vấn đề cảm xúc, đặc biệt là lo âu. Điều quan trọng hơn cả là cha mẹ chính là nhân tố quan trọng nhất trong hành trình giúp con vượt qua giai đoạn khó khăn này. Bài viết dưới đây MindcareVN sẽ giúp phụ huynh hiểu sâu hơn về lo âu học đường, cơ chế né tránh của trẻ. Đồng thời là cách điều chỉnh phản ứng của chính cha mẹ và phương pháp đồng hành hiệu quả để đưa con trở lại nhịp học tập bình thường.
Lý do vì đâu mà trẻ sợ đến trường học?
Đối với trẻ, trường học là một môi trường rộng lớn, đầy những yêu cầu và thử thách. Một xung đột nhỏ với bạn cùng lớp, một bài kiểm tra khó, một lần bị giáo viên nhắc nhở hay thậm chí một khoảnh khắc xấu hổ trước đám đông đều có thể tạo thành một cú chạm nhẹ khiến não bộ ghi nhận đây như một mối đe dọa. Dù sự việc đã trôi qua, đường dẫn thần kinh lo âu vẫn tiếp tục hoạt động, khiến trẻ cảm thấy trường học là nơi nguy hiểm và trẻ sợ đến trường.
Khi lo âu xuất hiện, hệ limbic bộ phận giống như chuông báo động trong não, sẽ gửi tín hiệu cho cơ thể chuẩn bị đối phó với nguy hiểm. Cơ thể ngay lập tức chuyển sang chế độ sinh tồn tim đập mạnh, hệ tiêu hoá tạm ngừng hoạt động, hơi thở gấp, tay chân run hoặc lạnh. Đó là lý do trẻ thường đau bụng, buồn nôn, chóng mặt hay mệt mỏi trước giờ đến trường. Những phản ứng này hoàn toàn có thật và không phải trẻ đang giả vờ để trốn việc học.
Điều trớ trêu là càng tránh xa nỗi sợ đến trường, bộ não của trẻ càng khẳng định rằng việc tránh tránh là đúng, từ đó tạo ra một vòng tròn luẩn quẩn. Trẻ càng nghĩ nhiều, lo âu càng tăng. Và chính ở đây, vai trò của phụ huynh trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Hiểu cơ chế lo âu để giúp con vượt qua nỗi sợ
Để giúp trẻ, phụ huynh cần hiểu rằng bộ não lo âu thường phóng đại mọi nguy cơ. Trong mắt trẻ, trường học có thể giống như một con sư tử đáng sợ, dù thực tế đó chỉ là một tiết học Tiếng Việt hay một buổi kiểm tra. Ta cần huấn luyện lại bộ não để hiểu rằng trường học không phải mối đe dọa là bước quan trọng đầu tiên. Phương pháp trị liệu như CBT (liệu pháp nhận thức – hành vi) hoặc tiếp xúc dần (ERP) được xem là tiêu chuẩn vàng trong việc xử lý lo âu học đường. Trẻ cần được tiếp xúc lại với môi trường khiến chúng sợ hãi, từ từ và có kiểm soát, để cơ thể và não bộ tự hình thành cảm giác an toàn mới.
Tuy nhiên, nghịch lý ở đây là để làm điều đó, trẻ sẽ phản ứng rất mạnh khi cha mẹ đề nghị con đến trường. Lo âu sẽ thì thầm với trẻ rằng nếu đến trường, con sẽ bị làm hại, khiến trẻ chống đối, khóc lóc hoặc nài nỉ mong ở nhà. Trong giây phút đó, phụ huynh rất dễ mềm lòng, nhưng nhượng bộ lo âu sẽ khiến tình hình tệ hơn vào ngày hôm sau.
Cha mẹ cũng có phản ứng lo âu và điều này ảnh hưởng tới con
Điều mà nhiều phụ huynh không nhận ra là lo âu của trẻ có thể kích hoạt lo âu của chính cha mẹ. Một số phụ huynh phản ứng bằng cách cố chiến đấu, liên tục tìm cách bảo vệ, nhắn tin cho giáo viên, gọi điện cho trường hoặc kiểm tra tình hình của con từng phút. Số khác lại muốn trốn chạy, né tránh tình huống để khỏi phải đối diện với cảm xúc của con. Và cũng có những người đóng băng, không biết phải làm gì, chỉ im lặng nhìn con sụp xuống trong tuyệt vọng.
Nhận diện phản ứng của bản thân sẽ giúp bạn không để cảm xúc của mình dẫn dắt quá trình hỗ trợ khi con sợ đến trường. Khi hiểu rằng chính mình cũng đang bị lo âu chi phối, bạn sẽ có không gian để điều chỉnh cách phản ứng thở chậm, lùi lại một chút, tìm kiếm sự hỗ trợ và giữ thái độ bình tĩnh. Những điều này cực kỳ quan trọng, vì trẻ luôn mượn cảm xúc của cha mẹ để điều chỉnh cảm xúc của chúng.
Tránh xa sự đổ lỗi và tự trách mình
Trong thời điểm trẻ gặp khó khăn, nhiều phụ huynh cảm thấy mình thất bại. Cảm giác mình không biết dạy con, mọi người đang đánh giá mình, hoặc giá mà mình làm tốt hơn thì con đã không như vậy thường xuyên xuất hiện. Nhưng sự thật là lo âu học đường là tình trạng rất phổ biến và hoàn toàn không phản ánh khả năng làm cha mẹ.
Điều quan trọng là phụ huynh phải từ bỏ tư duy hoặc là thay vào đó áp dụng tư duy biện chứng vừa… vừa…. Nghĩa là bạn có thể thừa nhận rằng con đang gặp khó khăn, nhưng đồng thời bạn cũng đang làm mọi điều có thể. Bạn có thể không biết hết mọi phương pháp, nhưng bạn có thể học thêm và nhờ chuyên gia hỗ trợ. Khi loại bỏ được sự tự trách mắng, phụ huynh có nhiều năng lượng hơn để đồng hành cùng con một cách bình tĩnh và hiệu quả.
Khi trẻ vẫn mắc kẹt Cha mẹ đừng bỏ cuộc
Có những trường hợp dù đã áp dụng tiếp xúc dần, đã kiên trì đưa trẻ đến trường, nhưng con vẫn tiếp tục sợ hãi hoặc thoái lui. Điều này không có nghĩa là nỗ lực của bạn thất bại. Đó là lúc bạn cần đánh giá lại toàn bộ bối cảnh để xác định liệu có nguyên nhân khác nằm phía dưới.
Đôi khi, nỗi sợ đến trường không chỉ đơn thuần là lo âu học đường. Nó có thể là dấu hiệu của lo âu xã hội, rối loạn hoảng sợ hay thậm chí là OCD những vấn đề cần phương pháp điều trị chuyên biệt. Ở một số trẻ, nguyên nhân có thể xuất phát từ tình trạng y khoa như PANS/PANDAS hoặc các vấn đề sức khỏe thể chất chưa được chẩn đoán. Việc kiểm tra sức khỏe tổng quát, khám tâm lý, và đánh giá bằng thang đo chuẩn hóa sẽ giúp phụ huynh có cái nhìn rõ ràng hơn.
Cần xây dựng sự hợp tác giữa các bên để hỗ trợ con
Một trong những yếu tố quan trọng nhất để giúp trẻ vượt qua lo âu học đường, sợ đến trường chính là xây dựng một đội ngũ hỗ trợ gồm cha mẹ, giáo viên, nhân viên tâm lý học đường và bác sĩ. Trong đội ngũ này, cha mẹ giữ vai trò trung tâm, bởi bạn là người hiểu rõ lịch sử của con, thói quen của con, những thời điểm con dễ tổn thương và cả những cách con đã từng hồi phục. Khi nhà trường và gia đình phối hợp tốt, trẻ cảm thấy được bảo vệ và tin tưởng hơn, từ đó giảm dần lo âu.
>>Đọc thêm: Trẻ Dưới 5 Tuổi Tiếp Xúc Màn Hình Bao Nhiêu Là Quá Nhiều
Kết Luận
Giúp trẻ vượt qua nỗi sợ đến trường là một hành trình dài và đôi khi khiến bạn kiệt sức. Nhưng điều quan trọng là bạn không đơn độc và con bạn hoàn toàn có thể hồi phục. Lo âu không định nghĩa con, và phản ứng chống đối vào buổi sáng không nói lên phẩm chất làm cha mẹ của bạn. Hãy tiếp tục kiên trì, tiếp tục yêu thương, tiếp tục đồng hành. Con bạn xứng đáng được cảm thấy an toàn, được vui vẻ trong môi trường học tập, và bạn xứng đáng nhìn thấy con trưởng thành khỏe mạnh về cả tâm trí lẫn cảm xúc.
